Van roken wordt altijd verondersteld dat het een genotmiddel is geweest, maar aanvankelijk werd het ook ingezet als geneesmiddel. Het werd onderanderen gebruikt als middel tegen zweren, reuma, slangenbeten, verkoudheid, koorts en zelfs tegen syfilis. Toen de scheikundige Vauwuelin in 1809 waarschuwde dat er vergif in tabak zat, gingn de eerste alarmbellen rinkelen. Verder was er nog de associatie met criminaliteit dat een reden was om tegen roken te zijn. De tegenstanders die zich keren tegen de sigaret vanwege gezondheidsredenen ontstaan pas wanneer halverwege de 20e eeuw de eerste ernstige wetenschappelijke rapporten werden gepubliceerd. Preventie omwille van gezondheidsredenen komt pas op gang in de jaren zestig van die eeuw.

De belangrijkste giftige stoffen in tabaksrook zijn:

• teer - veroorzaker van de rokershoest, is carcinogeen
• nicotine - een verslavende stof die o.a. hoge bloeddruk veroorzaakt, en beschadiging en vernauwing van de bloedvaten (atherosclerose)
• koolmonoxide - zorgt voor een slechtere lichamelijke conditie, beschadigt de vaatwand
• stikstofmonoxide (NO) - beschadigt de vaatwand, en zet in de vaatwand een fysiologisch mechanisme in gang dat leidt tot atherosclerose

Naast deze giftige stoffen bevat tabaksrook nog talloze andere. Sommige zijn bestrijdingsmiddelen, een gevolg van de wijze waarop tabak is verbouwd, andere ontstaan door het niet volledig verbranden en zitten van nature al in de tabaksplant. Enkele voorbeelden van deze giftige stoffen zijn: nitrosaminen, formaldehyde,arseen (zwaar metaal), cyanide, aceton (nagellak remover), ammoniak, azijnzuur,DDT (een bestrijdingsmiddel), polonium (radioactief element) enbenzeenverbindingen.

Statistische onderzoeken wijzen uit dat roken (direct en indirect) verantwoordelijk is voor een groot aantal sterfgevallen, en de kans op vele ziekten vergroot. Ziekten die door roken worden bevorderd zijn onder meer:

• ziekten van hart en bloedvaten (hartinfarct, angina pectoris, etalagebenen, fenomeen van Raynaud, beroerte (cerebrovasculair accident), impotentie en overige atherosclerose)
• ziekten van de luchtwegen (bronchitis, COPD, Emfyseem)
• aandoeningen in de mondholte (parodontitis) en vrijwel alle soorten kanker(met name mondkanker, keelkanker, longkanker, teelbalkanker)
• schildklierziekten, o.a. ziekte van Graves
• bot-, spier- en gewrichtziekten, o.a. osteoporose (botontkalking) en rugklachten
• Versnelde verslechtering van het gehoor
• Gezichtsverlies door beschadiging van de gele vlek (maculadegeneratie)
• Licht verhoogde kans op de ziekte van Alzheimer.

Een zware roker is te herkennen aan een veranderde gebitskleur (bruine tanden), onfrisse adem, kleurverandering van de handen (vooral de vingers), voortijdige veroudering van de huid (rimpels), verhoogde kans op haaruitval en een minder goede algehele lichamelijke conditie.

Roken is bijzonder gevaarlijk voor het ongeboren kind, en verlaagt de kans op zwangerschap drastisch (onvruchtbaarheid). Roken kan o.a. bijdragen aan: beschadiging van de eicel en zaadcellen, miskraam (kans is 1,5 à 3x zo groot), wiegendood bij baby's, aangeboren afwijkingen, een lager geboortegewicht van pasgeboren baby's, allergische klachten bij kinderen. Ook veroorzaakt roken tijdens de zwangerschap een verhoogde kans op latere gedragsproblemen bij kinderen.